Projectmanagement: wat is het, methodes en rollen
Projectmanagement is het organiseren, plannen, uitvoeren en afronden van een project, zodat het binnen de afgesproken tijd en het budget wordt opgeleverd en de opdrachtgever tevreden is. Voor een dienstverlener komt het erop neer dat de uren die je in een opdracht stopt ook terugkomen op de factuur.
Een project kan van alles zijn: een Europese aanbesteding voor nieuwe software of een eenvoudige website voor een lokale ondernemer. Wat het gemeen heeft, is dat je grip nodig hebt op het hele traject, van het eerste klantcontact tot de factuur.
Wat is een project?
Een project is een klus met een begin, een eind en een vooraf omschreven resultaat. Je herkent het aan vier kenmerken:
- Het is eenmalig.
- Het resultaat is vooraf omschreven, bijvoorbeeld in een offerte.
- Het heeft een begin- en einddatum.
- Er is een apart budget of aparte capaciteit voor vrijgemaakt.
Ontbreekt een van deze vier, dan is het waarschijnlijk doorlopend werk. Een website bouwen is een project. Die website daarna elke maand bijhouden voor een vast bedrag is dat niet, en vraagt om een andere aanpak: je stuurt dan op de uren per maand en niet op een eindresultaat.
Welke fasen heeft een project?
Elke methode noemt de fases net anders, maar de volgorde is vrijwel altijd gelijk. Voor een dienstverlener lopen ze mee met het traject van offerte tot factuur:
- Offerte en voorbereiding. Je legt het doel, de scope, het budget en de deadline vast. Soms helpt de projectmanager al in de salesfase met een realistische ureninschatting. Hier wordt bepaald of het project winstgevend kan zijn.
- Planning. Je verdeelt het werk in taken, koppelt er mensen en uren aan en bepaalt de volgorde. Hoe je dat aanpakt lees je bij projectplanning.
- Uitvoering. Het team werkt en schrijft uren. De projectmanager bewaakt voortgang en budget en stuurt bij.
- Oplevering en facturatie. Je levert op en factureert op basis van wat is afgesproken en wat er is gewerkt.
- Evaluatie. Je kijkt terug: klopte de begroting, waar liepen de uren uit en wat neem je mee naar het volgende project?
Wat doet een projectmanager?
Een projectmanager is verantwoordelijk voor het resultaat van een project, niet voor al het uitvoerende werk. Hij of zij houdt overzicht over een of meer projecten en bewaakt de organisatie en de communicatie eromheen. Concreet gaat dat om:
- Het plan opstellen en bewaken. Scope, planning en budget staan vooraf vast en je volgt of het project nog op koers ligt.
- Het team aansturen. Je verdeelt taken, geeft het team inzicht in budget en planning en zorgt dat iedereen weet wat er van hem of haar verwacht wordt.
- Risico's signaleren. Je ziet vroeg wanneer uren uitlopen of een deadline in gevaar komt, en grijpt in voordat het een probleem wordt.
- De opdrachtgever informeren. Loopt het project anders dan verwacht, dan neemt de projectmanager meestal als eerste contact op om de verwachtingen bij te stellen.
- Knopen doorhakken. Scope, tijd en geld botsen vaak met elkaar. Wil je alle drie vasthouden, dan loop je meestal op een van de drie vast.
Een projectmanager heeft daarvoor een mix van eigenschappen nodig: een realistische planner met financieel overzicht, iemand die helder communiceert, kan delegeren en loslaten, bewust is van risico's en leiding durft te nemen. De termen projectmanager en projectleider worden in de praktijk vaak door elkaar gebruikt.
De rest van het team is verantwoordelijk voor de deeltaken, zoals het schrijven van een adviesrapport, een ontwerp of de programmeerwerkzaamheden. Als teamlid maak je een project succesvol door kwalitatieve (deel)producten op te leveren, binnen budget en planning te blijven en te rapporteren aan de projectleider. Dat lukt alleen als de projectleider inzicht geeft, bijvoorbeeld met een urenlimiet. Is het aantal uren bekend, dan schrijf je als team uren en zorg je er samen voor dat je binnen de tijd blijft.
Welke methodes zijn er voor projectmanagement?
Er zijn tientallen methodes. De meeste verschillen in wat ze vastleggen: het proces, de manier van samenwerken of wat een projectmanager moet kunnen. Dit zijn de bekendste:
- Watervalmethode. De fases volgen elkaar in een vaste volgorde. Dit past bij projecten met een vast eindresultaat, zoals bouw. Je plant het project vooraf, bijvoorbeeld in een balkenplanning of strokenplanning, ook wel Gantt chart genoemd. Meer daarover lees je in dit blog. Het nadeel is dat aanpassen tijd kost wanneer de opdracht onderweg verandert.
- Agile en scrum. Het project is opgedeeld in korte rondes, sprints genoemd, van maximaal een maand. In elke ronde levert het team het belangrijkste werk op, en aan het eind bepaal je met de klant de focus van de volgende. Dat past bij projecten waarvan het eindresultaat onderweg scherper wordt. Meer lees je bij agile.
- PRINCE2. Een methode met een duidelijke rolverdeling. Het project is opgedeeld in fases die elk eindigen met een formeel beslismoment. Het wordt veel gebruikt bij grotere projecten met veel verantwoording naar een opdrachtgever.
- PMBOK. De beroepsstandaard van het Project Management Institute, een internationale organisatie voor projectmanagers. Het beschrijft wat een projectmanager moet weten en doen, en is een kennisgids, geen strak stappenplan.
- IPMA. Een standaard die niet het proces beschrijft, maar de competenties van de projectmanager zelf. Je kunt je certificeren op vier niveaus, van A tot en met D.
In de praktijk mixen bureaus methodes. Een grove planning voor de milestones is gebruikelijk, met korte rondes voor de uitvoering. Welke je kiest, hangt af van hoe goed je het eindresultaat vooraf kunt omschrijven en hoe vaak de klant onderweg bijstuurt.
Wat zijn de succesfactoren van projectmanagement?
Of een project slaagt, hangt van een paar dingen af die je bijna altijd terugziet:
- Stakeholders in beeld. Wie heeft belang bij het project, wie moet akkoord geven en wat betekent de uitkomst voor hen?
- Een helder eindresultaat. Wat wil de opdrachtgever, waarom en wat moet het opleveren? Hoe scherper dit vooraf staat, hoe minder discussie achteraf.
- Realistische verwachtingen en planning. Veel projecten starten onder tijdsdruk. Blijkt de deadline niet haalbaar, dan zeg je dat aan het begin.
- Een competent team. De juiste kennis, en een mix van mensen die elkaar aanvullen.
- Alert op risico's en kansen. Geen project loopt vlekkeloos. Denk vooraf na over wat mis kan gaan en wat kan meevallen.
Voor een dienstverlener komt daar een meetbare laag bij. De succesfactoren van een project maak je meetbaar met KPI's: key performance indicators, oftewel kritieke prestatie-indicatoren. Dit zijn de meest gebruikte voor projectmanagers:
- Planning en deadline: loopt het project op schema?
- Budget: verwacht tegenover besteed. Hoeveel uren zijn er begroot, hoeveel zijn er besteed en hoeveel staan er nog gepland?
- Uren schrijven: zijn alle uren geregistreerd, zodat je kunt vertrouwen op de cijfers?
- Productiviteit en declarabiliteit van medewerkers.
Het eerste punt dat in de praktijk vaak misgaat, is de scope. Arco Architecten (12 tot 15 medewerkers) laat een project daarom pas starten en uren boeken zodra de klant de offerte digitaal heeft getekend. Volgens bureaumanager Joke Kwakernaak is er daardoor geen discussie achteraf, en ziet ze in de rapportages waar uren wegslippen. Je leest het verhaal in het klantverhaal.
Hoe stuur je op een winstgevend project?
Een project is winstgevend als je het binnen de tijd en het gestelde budget oplevert. In de meeste organisaties is vooraf vastgesteld welke tarieven bij de dienstverlening horen. Na het tekenen van de offerte komt het erop aan binnen het budget te blijven. Daarvoor heb je inzicht nodig in:
- het budget (het totale aantal beschikbare uren)
- de bestede uren
- de geplande uren
- de productiviteit en declarabiliteit van medewerkers
Het budget staat in de offerte en bepaalt hoeveel uren medewerkers aan taken kunnen besteden. Besteden zij minder uren tot het exacte aantal, dan is het project winstgevend. Overschrijden zij het, dan draait het project quitte of verlies.
Sturen op uren
De eenvoudigste manier om het budget te bewaken is uren schrijven. De meeste mensen vinden dat niet leuk, dus houd de drempel zo laag mogelijk: gebruik een timer, schrijf uren via de agenda of via een tool in de browser. De meeste mensen schrijven uren per dag of per dagdeel. Doe je veel dezelfde diensten voor enkele opdrachtgevers, dan kan wekelijks schrijven efficiënt zijn, bijvoorbeeld wanneer een consultant elke dag bij een andere klant een training geeft.
Wanneer alle teamleden hun uren dagelijks of wekelijks invullen, heeft de projectmanager een volledig overzicht en kan hij tussentijds bijsturen. Zet daarvoor de gewerkte uren af tegen de geplande uren en het totale budget. Meer over de aanpak lees je bij urenregistratie.
Productiviteit van medewerkers
Naast het aantal gewerkte uren wil je weten hoe productief medewerkers zijn. Productiviteit gaat over het aantal uren dat een medewerker besteedt aan facturabele projecten van klanten, in verhouding tot de beschikbare uren. Werkt een grafisch designer aan het ontwerp van een website van een klant, dan is hij productief. Begeleidt hij een stagiair of woont hij een teamoverleg bij, dan is dat niet productief.
De formule is: directe uren (geschreven op een facturabel project) gedeeld door roosteruren min verlof.
Niemand kan de hele dag productief zijn. Er moet ook ruimte zijn voor pauzes, werkoverleg, kennis opdoen en persoonlijke ontwikkeling. Hoe het bij vergelijkbare bureaus zit, zie je in Simplicate's Q2 2026 Benchmark Report: consultancybureaus halen gemiddeld 58% productiviteit en de top 20% haalt 73%.
Declarabiliteit
Declarabiliteit is het percentage productieve uren, gecorrigeerd met de correcties die de projectleider doet, zoals af- en bijboekingen. Daarmee bereken je hoeveel productieve uren je daadwerkelijk factureert aan de klant. De formule is: directe uren min niet te factureren nacalculatie-uren plus correcties, gedeeld door roosteruren min verlofuren.
Een voorbeeld: een grafisch designer besteedt 12 uur aan een websitedesign, maar het budget was 10 uur. Die laatste 2 uur kun je niet factureren, dus de projectleider boekt ze af, tenzij je daar duidelijke afspraken over hebt gemaakt met de klant.
Medewerkers kunnen meestal niet of nauwelijks sturen op declarabiliteit, omdat de projectleider de voorwaarden van de factuur bepaalt. Honderd procent is het streven, maar niet altijd realistisch. Een verkoper kan de uren hebben onderschat, een klant komt steeds met nieuwe vragen of de complexiteit van de opdracht is onderschat. Worden die uren niet doorberekend, dan boekt de projectleider ze af en daalt de declarabiliteit.
Het is interessant om declarabiliteit te onderzoeken op organisatie-, team- en klantniveau. Stel een realistische norm op en onderzoek de uitschieters, om samen tot een beter projectresultaat te komen. Het verschil met productiviteit leg je uit in productiviteit versus declarabiliteit.
Waarom is projectadministratie belangrijk voor projectmanagement?
Tijdens een project werken meerdere mensen samen. Het salesteam is verantwoordelijk voor de klantgegevens en de afspraken in de offerte, de projectmanager bewaakt de voortgang en noteert de communicatie tussendoor, teamleden schrijven uren en bewaken het budget. Na oplevering geeft de projectleider de financiële medewerkers opdracht de factuur te sturen.
Een goede projectadministratie is toegankelijk voor iedereen die erbij betrokken is, en de informatie is snel terug te vinden. Zo borg je de kennis wanneer een medewerker onverwacht uitvalt en zorg je voor snellere interne processen.
Projectadministratie maakt ook je KPI's meetbaar. Bepaal op welke doelen je wilt sturen en leg die informatie vast. Denk aan:
- urenregistratie voor inzicht in budget, onderhanden werk, productiviteit en declarabiliteit
- real-time inzicht in het budget om actief te sturen op winstgevende projecten
- de verschillen tussen offertes en facturen, oftewel het projectresultaat
- planning, zodat je weet wanneer medewerkers tijd hebben voor een nieuwe klus, of je genoeg werk hebt voor je team en wanneer een project gefactureerd kan worden
Excel of projectmanagementsoftware?
Niemand in een organisatie houdt van administratieve rompslomp, dus maak de projectadministratie zo eenvoudig mogelijk. Voor één of twee kleine projecten werkt een spreadsheet. Werken meerdere mensen aan meerdere projecten, dan wordt bijhouden foutgevoelig en lopen planning, uren en facturen uit elkaar.
Projectsoftware valt grofweg in drie soorten: best-of-breed software die één deelprobleem goed oplost, traditionele ERP-systemen die bijna alles kunnen maar complex zijn, en all-in-one software die CRM, projecten, uren en facturatie in één pakket combineert. Waar ze in verschillen en wat bij jouw bureau past, lees je in soorten bedrijfssoftware.
Projectmanagement in Simplicate
In Simplicate zit het project in dezelfde omgeving als de offerte, de uren en de factuur. Je ziet per project de begrote, geplande en geschreven uren naast elkaar, zodat je tijdens het project kunt bijsturen. Meer over de functie lees je op de pagina projectmanagement software.
Wil je weten hoeveel omzetpotentieel er in jouw bureau zit? Vul de Groeicalculator in.
Veelgestelde vragen over projectmanagement
Wat is projectmanagement?
Projectmanagement is het organiseren, voorbereiden, plannen, uitvoeren en afronden van een project. Een project is geslaagd als het binnen de tijd en het budget is opgeleverd en de opdrachtgever tevreden is.
Wat doet een projectmanager?
Een projectmanager bewaakt het plan, stuurt het team aan, signaleert risico's, houdt de opdrachtgever op de hoogte en maakt keuzes wanneer scope, tijd en geld met elkaar botsen.
Welke eigenschappen heeft een projectmanager?
Een projectmanager heeft visie en sterke communicatieve eigenschappen, is een realistische planner, heeft financieel overzicht, kan controleren, delegeren en loslaten, is bewust van risico's en toont leiderschap.
Welke projectmanagementmethodes zijn er?
De bekendste zijn de watervalmethode, agile en scrum, PRINCE2, PMBOK en IPMA. Welke past, hangt af van hoe goed je het eindresultaat vooraf kunt omschrijven en hoe vaak de klant onderweg bijstuurt.
Wat is het verschil tussen een project en gewoon werk?
Een project is eenmalig, heeft een vooraf omschreven resultaat, een begin- en einddatum en een eigen budget. Ontbreekt een van die kenmerken, dan is het waarschijnlijk doorlopend werk.
Hoe maak je projecten winstgevend?
Een project is winstgevend wanneer het binnen de tijd, binnen het budget en naar tevredenheid van de klant is opgeleverd. Productiviteit en declarabiliteit zijn ook van invloed op het projectresultaat.
Wat is productiviteit?
Productiviteit gaat over het aantal uren dat een medewerker effectief besteedt aan klanten, in verhouding tot de beschikbare uren.
Wat is declarabiliteit?
Declarabiliteit is het percentage productieve uren, gecorrigeerd met af- en bijboekingen van de projectleider. Daarmee bereken je hoeveel productieve uren je daadwerkelijk factureert aan de klant.
Wat is een KPI?
KPI staat voor key performance indicator, in het Nederlands kritieke prestatie-indicator. Hiermee maak je de prestaties van een project of organisatie meetbaar.
Wat is een Gantt chart?
Een Gantt chart is een strokenplanning of balkenplanning waarbij de projecttaken op een tijdlijn staan. Een Gantt chart laat zien wanneer een taak uitgevoerd moet worden en in welke volgorde.